سود چک! همین دو کلمه خیلی وقتا میتونه سرنوشت یه معامله رو تغییر بده. من که خودم کاسبم، خوب میدونم وقتی پای چک وسطه، دیگه فقط جنس و قیمت مطرح نیست، سود و ضرر زمان هم بازی رو عوض میکنه. حالا اگه حسابدار یا کاسب هستی و میخوای بدونی این «سود چک» دقیقاً چیه، چطور محاسبه میشه و چرا باید تو حساب و کتابهات حسابش کنی، تا آخر این مقاله با من بمون. قراره ریز به ریز برات بازش کنم، طوری که دیگه هیچ ابهامی نمونه.
آموزش کامل فرمول محاسبه سود چک به زبان ساده
سود چک چیه؟
سود چک یعنی وقتی پول چک دیرتر از موعد به دستت میرسه، یه مقدار پول اضافه از طرف مقابل میگیری. این پول اضافه، جبران وقتی هست که پول دستت نیست. یعنی «سود» بابت اینکه پول رو دیر گرفتی.
سود چک رو چطوری حساب می کنن؟
برای حساب کردن سود چک، اول باید بدونی چک چند روز یا چند ماه دیر پرداخت شده و چقدر پول تو چکه.
بعد یه درصد سود (معمولاً مثل سود بانکی یا توافقی) رو روی مبلغ چک میذارن و با توجه به مدت زمان تاخیر، سودش رو حساب میکنن.
مثلاً:
- چک ۱۰ میلیون تومنی،
- سودش ۲۰ درصد سالیانه،
- اگر پول ۳ ماه دیر بیاد، سودش میشه حدود ۵۰۰ هزار تومان.
فرمول کلیش اینه:
سود = مبلغ چک × درصد سود سالیانه × (مدت زمان به روز ÷ ۳۶۵)
برای چند تا چک چطوری سود چک رو حساب کنم؟
مرحله 1: جمع کردن اطلاعات چکها
- مبلغ هر چک چقدره؟
- تاریخ سررسید هر چک کیه؟
- تاریخ نقد کردن یا دریافت واقعی پول کیه؟
مرحله 2: پیدا کردن فاصله زمانی تاخیر
برای هر چک حساب کن چند روز دیرتر از تاریخ سررسید، پول رو گرفتی.
مثلاً چک اول ۱۰ روز دیرتر، چک دوم ۲۰ روز دیرتر و…
مرحله 3: انتخاب نرخ سود سالیانه
یه درصد سود سالیانه رو انتخاب کن (مثلاً ۲۰٪ یا همون سود بانکی).
مرحله 4: محاسبه سود چک برای هر چکی که داری
برای هر چک سودشو پیدا کن
مرحله 5: جمع کردن سودها
سودهای هر چک رو جمع بزن. این عدد بهت میگه چقدر سود بابت تاخیر در پرداختها باید بگیری.
راس گیری چک سود یا زیان رو نشون میده؟
راسگیری چک بهتون نمیگه مستقیم سود کردی یا ضرر، اما میانگین زمان رسیدن پول چکها رو نشون میده.
اگه ببینی چکها دیرتر از موعد میرسن، یعنی پولت دیر دستت میاد و باید سود بابت تاخیر حساب کنی.
پس راسگیری مثل یه راهنمای زمانیه که کمک میکنه بفهمی چقدر باید سود بگیری یا ضرر کردی.
برای راس گیری آنلاین چکار کنم؟
اگه میخوای راسگیری چکهات رو آنلاین و راحت انجام بدی، نرمافزار «میانچک» گروه چک خیلی کمک میکنه.
کافیه نصبش کنی، اطلاعات چکهات مثل مبلغ و تاریخ رو وارد کنی، برنامه خودش برات میانگین تاریخ وصول رو حساب میکنه و حتی سود چک رو هم میتونی بگیری.
راحت میتونی گزارشها رو هم ذخیره کنی یا از اکسل وارد کنی.
یه ابزار خوب و ساده برای اینکه حساب و کتابت سر جاش باشه و دیگه سردرگم نشی!
خسارت تاخیر چک چیه؟
خسارت تاخیر چک یعنی پولی که صادرکننده چک باید بابت دیرکرد در پرداخت مبلغ چک، به دارنده چک بده. این پول برای اینه که افت ارزش پول رو به خاطر تورم جبران کنه.
محاسبهاش هم از تاریخ سررسید چک شروع میشه و بر اساس نرخ تورم بانک مرکزی حساب میشه. علاوه بر مبلغ اصلی چک، هزینههایی مثل هزینه دادگاه و وکیل هم جزو این خسارتها حساب میشن.
اگه یکی بابت تاخیر چک ازم شکایت کنه در صورت پیروزی طرف باید پول دادگاه رو من بدم؟
آره، دقیقاً همینطوره! اگه طرف مقابل (یعنی اون کسی که چک رو داشته و ازت شکایت کرده) تو دادگاه پیروز بشه، شما باید همه هزینههای دادرسی رو هم بدی. این یه قانون کلیه و برای اینکه طرف مقابل هم به خاطر پیگیری حقش ضرر نکنه، در نظر گرفته شده.
این هزینهها چیان حالا؟ بیا بهت بگم:
- خود هزینه دادرسی: این همون پولی که اولش طرف برای باز کردن پرونده تو دادگاه داده.
- حقالوکاله وکیل: اگه اون بنده خدا وکیل گرفته باشه، پول وکیلش رو هم باید شما حساب کنی.
- خسارت تاخیر تادیه: این که دیگه معلومه! همون افت ارزش پوله که قبلاً در موردش حرف زدیم و از تاریخ سررسید چک محاسبه میشه.
پس در کل، اگه محکوم بشی، علاوه بر مبلغ اصلی چک و اون خسارت تاخیر تادیه، باید تمام خرجهایی که طرف مقابل برای رسیدن به حقش کرده رو هم پرداخت کنی.
خسارت تاخیر چک بعد از پنج سال چطوری محاسبه می شه؟
ببینید رفقا، یه چک وقتی برگشت میخوره، صاحب چک (یعنی شما) میتونه از صادرکننده چک علاوه بر پول اصلی، خسارت تاخیر تادیه رو هم بگیره. این خسارت در واقع جبران اون افت ارزش پول هست که به خاطر تورم پیش میاد.
حالا اگه بیش از پنج سال از تاریخ برگشت خوردن چک بگذره، قضیه یه کوچولو فرق میکنه:
- اگر صادرکننده چک کاسب باشه: اگه صادرکننده چک خودش تاجر باشه (یعنی کاسب) و چک هم برای کارهای تجاری صادر شده باشه، طبق قانون تجارت، بعد از پنج سال از تاریخ برگشت خوردن چک، دیگه نمیتونید وجه چک و خسارت تاخیرش رو از تاریخ سررسید چک مطالبه کنید. مگه اینکه تو این پنج سال، صادرکننده رسماً به بدهیش اقرار کرده باشه. تو این حالت، مبدأ محاسبه از تاریخ اقرار شروع میشه.
نکته مهم برای شما کاسبها و حسابدارها: همیشه به تاریخ سررسید چک و تاریخ برگشت خوردن چک خیلی دقت کنید. چون همین تاریخها تو محاسبه خسارت تاخیر و حتی اینکه اصلاً میتونید خسارت رو مطالبه کنید یا نه، خیلی مهمن.
رای وحدت چیه؟
ببینید، تو دادگاهها بعضی وقتها پیش میاد که قاضیها در مورد یه قانون مشخص، برداشتهای متفاوتی دارن و همین باعث میشه که برای پروندههای شبیه هم، حکمهای مختلفی صادر بشه. این اتفاق باعث سردرگمی میشه و عدالت رو هم زیر سوال میبره.
رأی وحدت رویه دقیقاً برای حل این مشکل صادر میشه. یعنی وقتی میبینن چند تا دادگاه در مورد یه موضوع حقوقی مشابه (اینجا: مبدأ محاسبه خسارت تاخیر تادیه چک) آرای متفاوتی دادن، میان تو دیوان عالی کشور یه جلسه میذارن و در موردش بحث میکنن و یه رأی واحد و لازمالاجرا صادر میکنن. این رأی مثل یه قانون میشه و از اون به بعد، همه دادگاهها و مراجع قضایی باید طبق اون حکم صادر کنن.
رای وحدت 812 چیه؟
این رأی وحدت رویه شماره 812 دیوان عالی کشور، میاد و تکلیف یه اختلاف قدیمی رو روشن میکنه: خسارت تاخیر تادیه چک رو باید از کی حساب کرد؟
قبل از این رأی، بعضی دادگاهها میگفتن باید از تاریخی که دارنده چک، پولش رو از بانک مطالبه کرده و چک برگشت خورده (یعنی تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت) محاسبه بشه. اما بعضی دیگه میگفتن باید از تاریخ سررسید خود چک (یعنی همون تاریخی که روی چک نوشته شده بوده و قرار بوده پولش پرداخت بشه) حساب بشه.
رأی وحدت رویه 812 میاد و به صراحت میگه که مبدأ محاسبه خسارت تاخیر تادیه چک، “تاریخ خود چک” (یعنی همون تاریخ سررسید) هست.
چرا این رأی مهمه؟
- وحدت رویه: باعث میشه دیگه دادگاهها در مورد این موضوع نظر متفاوتی نداشته باشن و همه یک جور حکم بدن.
- پشتیبانی از حقوق دارنده چک: این رأی، بیشتر به نفع دارنده چک هست. چون ممکنه یه نفر چک رو چند وقت بعد از تاریخ سررسید ببره بانک برای برگشت زدن. اگه مبدأ محاسبه تاریخ برگشت خوردن بود، دارنده چک برای اون مدت ضرر میکرد. اما حالا که مبدأ تاریخ سررسید چکه، ضرر کمتری متوجهش میشه و از همون اول که چک قرار بوده نقد بشه، خسارت رو حساب میکنن.
- تاکید بر قوانین خاص چک: این رأی تاکید میکنه که در مورد چک، قوانین خاص خودش (مثل قانون صدور چک و استفساریههای مجمع تشخیص مصلحت نظام) بر ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی اولویت داره.
خلاصه: رأی وحدت رویه 812 اومد تا یه مشکل رو تو سیستم قضایی حل کنه و روشن کنه که خسارت تاخیر تادیه چک، از همون تاریخ سررسید چک محاسبه میشه، نه از تاریخی که چک برگشت خورده. اینطوری عدالت بهتر اجرا میشه و حقوق دارنده چک هم بیشتر حفظ میشه.
نتیجه گیری
همون طور که گفتم، سود چک واسه ما کاسبا خیلی مهمه. این در واقع یه پولیه که بابت دیر رسیدن پول چکت بهت میدن تا ضرر نکنی. حساب کردنشم کار سختی نیست، حتی با برنامههایی مثل میانچک میتونی راحت همهچی رو مدیریت کنی. یادت نره، اگه کار به شکایت و دادگاه هم رسید، خسارت تأخیر رو از همون تاریخی که چک باید پاس میشده حساب میکنن. پس حواست به این چیزا باشه تا همیشه تو معاملههات رو سفید باشی و هیچوقت از حقت نزنی!
