خیلیا موقع اجاره خونه یا خرید ماشین یا حتی یه معامله کوچیک، با اصطلاح چک تضمین (یا همون چک بانکی) برخورد کردن ولی دقیق نمیدونن فرقش با چک معمولی یا چک صیادی چیه. میدونی، داستان اونجایی گره میخوره که یه نفر میگه «فقط چک تضمین بانکی قبول میکنم، چک شخصی نه!» و تو میمونی که یعنی چی مگه هر دوش چکن؟!
طبق دستور جدید بانک مرکزی (همونا که تو مصوبههای چک صیادی دخالت داشتن)، صدور چک تضمینی الان یهسری قوانین خاص داره. مثلا دیگه نمیتونی همینطوری بری بانک و یکی از اون چکهای قدیمی بگیری، باید طبق نحوه صدور چک تضمینی جدید پیش بری.
قراره تو این مطلب، خیلی ساده و خودمونی برات باز کنم که چک تضمینی چیست، چطور باید گرفتش، و اصلاً چه فرقی با چک صیادی داره. آخرش هم یهسری نکته ریز میگم که موقع معامله، سرت کلاه نره (چون به جد، خیلیا اونجا میسوزن).
معرفی چک تضمینی بر اساس قانون چک 1404
چک تضمینی چیه دقیقاً؟
اگه بخوام خیلی رو راست بگم، چک تضمینی یعنی یه چکِ بیدردسر، بانکی، مطمئن. نه مث اون چکای شخصی که نصفشب تازه میفهمی موجودی نداره 😬
اینو بانک خودش صادر میکنه، و وقتی صادر شد، بانک درجا مبلغش رو از حساب مشتری برمیداره و بلوکه میکنه تا بعداً هیچ بهونهای از جنس «ببخشید موجودیم تمومشده» نشنوی. خلاصه، بانک خودش ضامن پوله، نه اون آقایی که دستهچک دستشه.
به همین دلیل، این چک معمولاً توی معاملههای سنگین — مثل خرید خونه، ماشین، یا قراردادای پیمانکاری — خیلی طرفداره داره. چون ریسک برگشت خوردن تقریباً صفره و معاملهگر حس پول نقد داره نه چک شخصی.
فرقش با چک عادی چیه؟
خب فرق اصلی این دوتا توی اطمینانه. تو چک عادی، خودت صادرکنندهای، بانک فقط تضمین میکنه «اگه پول تو حساب بود». ولی تو چک تضمینی، خود بانک صادرکنندهست و مسئول پرداخت. یعنی بانک تعهد داده که اون پول قطعاً قابل پرداخت خواهد بود، حتی اگه حساب مشتری بسته شه یا خودش بره سفر مریخ 🚀
بر اساس قوانین جدید بانک مرکزی، یه سری نکته هم اضافه شده:
- دیگه چک تضمینی حامل صادر نمیشه (باید دقیقاً تو وجه یه نفر خاص باشه).
- مبلغش با دستگاه چکنویسی پرفراژ میشه تا کسی نتونه عددهاشو دستکاری کنه.
- انتقالش هم ممنوعه؛ یعنی پشتنویسی نداره، چک باید مستقیم توسط همون کسی که براش صادر شده وصول شه.
یه نگاه سریع به تفاوتها
| مورد مقایسه | چک تضمینی | چک عادی |
|---|---|---|
| صادرکننده | بانک | مشتری (شخص) |
| تضمین پرداخت | ۱۰۰٪ تضمینشده | بستگی به موجودی داره |
| ریسک برگشت | تقریباً صفر | بالاست |
| انتقالپذیری | در وجه شخص خاص | بله، میتونه انتقال پیدا کنه |
| کاربرد معمول | معاملههای بزرگ، ضمانت قرارداد | پرداخت قسط، کارهای روزمره |
در کل، اگه دنبال امنیت و سرعت وصولی، چک تضمینی برنده بازیه. ولی برای کارای معمولی و پرداختهای کوتاهمدت، همون چک شخصی هم کافیه. فقط حواست باشه، چک تضمینی یه تاریخ اعتبار داره و بعدش دیگه پَر!
🏦 کاربردهای چک تضمین در معاملات و اجاره خانه
موجرها (صاحبخونهها) معمولاً برای ضمانت تخلیه یا پرداخت اجاره، چک میخوان. حالا اگه مستأجر چک شخصی بده، موجر استرس داره که اون چک ممکنه برگشت بخوره یا حسابش خالی باشه.
اما وقتی مستأجر چک تضمین بده:
- موجر میدونه بانک وجه رو بلوکه کرده.
- دیگه لازم نیست دنبال استعلام چک صیادی یا سابقه حساب باشه.
- امنیت معامله خیلی بیشتره.
- حتی توی اختلافات بعدی، اثبات پرداخت راحتتره چون چک به اسم بانک ثبت شده.
از اون طرف برای خود مستأجر هم خوبه، چون نشون میده آدم خوشحسابیه و باعث میشه صاحبخونه بیشتر بهش اعتماد کنه.
🔸 تفاوتش با چک صیادی در اجاره
چک صیادی به اسم خودت صادر میشه و قابل ردگیری در سامانه صیاد هست، ولی هنوز “ضمانت کامل بانک” پشتش نیست.
چک تضمینی اما ۱۰۰٪ امنه، چون بانک خودش گارانتی کرده که وجه قطعاً پرداخت میشه — فقط باید بدونی که قابل انتقال نیست و به صورت نقدی یا به حساب دارنده چک واریز میشه.
مقدار کارمزد صدور چک تضمینی چقدره؟
طبق آخرین بخشنامه بانک مرکزی ایران (که هر سال بهروزرسانی میشه)، کارمزد صدور چک تضمینی بانکی معمولاً بین ۰.۵ درصد تا ۱ درصد مبلغ چکه، ولی یه سقف مشخص هم داره تا رقم نجومی نشه.
🟦 اعداد جدید (طبق مصوبههای اواخر ۱۴۰۳):
- کارمزد صدور: حدود ۰.۵٪ مبلغ چک
- حداقل مبلغ کارمزد: حدود ۲۰ هزار تومان
- حداکثر کارمزد: معمولاً تا ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان (بسته به بانک فرق داره)
🟨 مثلاً:
اگه یه چک تضمینی به مبلغ ۵۰ میلیون تومن بگیری، بانک حدود ۲۵۰ هزار تومن کارمزد ازت کم میکنه.
🔸 نکته:
- بعضی بانکها واسه مشتریای خاص یا تراکنشهای شرکتی تخفیف میدن.
- صدور چک تضمینی در وجه حامل ممنوعه، پس اگه اسم گیرنده اشتباه ثبت شه و بخوای عوضش کنی، ممکنه دوباره همون کارمزد رو بخوان بگیرن 😐
روش های استعلام چک تضمینی
خب بیا راستش رو بگم: روشش خیلی پیچیده نیست، ولی چون روش حرف زدن بانکها یهذره خشک و رسمیه، ذهن آدم قاطی میکنه. پس راحت برات میگم.
🔸 اول از همه: همون سامانه صیاد لعنتی 😅
یعنی بانک مرکزی یه سامانه ساخته به اسم صیاد که باید بری اونجا اطلاعات چک رو بزنی.
شماره صیاد اون عدد طولانیه (۱۶ رقمی معمولاً) که روی چک نوشته شده. میری تو اپ بانک خودت، یا سایت بانک مرکزی، اون رو وارد میکنی، بعد چی نشون میده؟
اسم بانک، مبلغ، وضعیت چک (مثلاً فعال، باطله، نقدشده و از این حرفا).
یعنی در واقع یه جور میشه گفت شناسنامهی چکه.
یه جورایی مثل اینه که بری کارت ملی چک رو ببینی، مطمئن شی خودشه و جعلی نیست.
🔸 دوم: روش سنتی ولی مطمئن – برو بانک
اگه هنوز به اپ و سایت اعتمادی نداری، برو مستقیم شعبهی همون بانکی که چک رو داده.
اصل چک + کارت ملیت رو ببر.
اونجا کارمند بانک میزنه توی سیستم داخلیشون، میگه آره این چک واقعیه / ابطاله / هنوز نقد نشده.
گاهی هم میپرسه از کدوم شعبه صادر شده و یه دو دقیقهای طول میکشه (و احتمالاً یه نفر هم اون وسط داره فریاد میزنه «نوبت من یه دقیقهست آقاا!» 😂).
🔸 سوم: موبایلبانک یا اپها
خیلی از بانکها — مثل ملی، ملت، سامان، صادرات — یه گزینه تو اپ دارن به اسم استعلام چک تضمینی یا صیادی.
مثلاً میری تو اپ بانک ملی > بخش چکها > «استعلام صیاد».
اونجا شماره صیاد یا سریال چک رو میزنی، خودش درجا وضعیت رو برمیگردونه.
نه صف، نه نوبت، نه اعصابخوردی 🙂
🔸 یه نکته مهم که نباید یادت بره:
هیچکس، حتی صادرکننده چک، حق نداره پرداختش رو مسدود کنه.
چرا؟ چون این چک، پشتوانهاش خود بانکه.
حتی اگه خداینکرده صادرکننده فوت کنه، ورشکسته بشه یا بره تبت، 😐
بازم بانک موظفه وجهش رو بده. این یعنی امنِ امن.
تفاوت چک تضمینی و چک صیادی
خب ببین نیما، این سؤال از اوناست که بانکدارا دوست دارن با یه لیوان چای و یه لبخند نصفه جواب بدن 😄
ولی من قهوهمو برداشتم، بریم قشنگ بازش کنیم — بدون شعار، بدون بروکراسی!
☕ اول از همه یه واقعیت ساده:
تا سال ۱۴۰۴، هم “چک تضمینی” هست، هم “چک صیادی”
ولی این دوتا از یه جنس نیستن، فقط هر دو اسمشون با «چک» شروع میشه.
مثل اینکه بگی “ماشین داری؟” یکی بگه پراید، یکی بگه بنز — هردوش چهاره چرخ دارن، ولی حسشون زمین تا آسمونه 😅
💰 ۱. چک تضمینی = قول جدی بانک
طبق همون منبع رسمی حمید هدایتی (اون مقاله که دادی و من حفظش کردم 😎)
چک تضمینی اونیه که بانک خودش صادرش میکنه و میگه:
«پول این چک، همین حالا تو حساب من قفل شده، خیالت راحت!»
یعنی پشتش یه حساب بلوکهشدهست.
هیچ مشتریای نمیتونه بگه “آی پرداخت نکنین، پشیمون شدم!” 😐
نه برمیگرده، نه برگشت میخوره.
بانک خودش تضمینکنندهست، نه شخص حقیقی.
📌 تو سال ۱۴۰۴، همچنان باید در وجه ذینفع مشخص صادر بشه،
و انتقال یا پشتنویسیش ممنوعه (یعنی نمیتونی مثل قدیما بدی به نفر بعدی).
🧾 ۲. چک صیادی = چک مردم عادی ولی با سامانهی ردگیری مرکزی
چک صیادی (همون صیاد بانک مرکزی) در واقع یه سیستم کنترل و رهگیری چکهای شخصیه.
صادرکننده همون خود مردمان: من، تو، مغازهدار سر کوچه.
ولی همهچی باید ثبت بشه تو سامانه صیاد:
نام، کد ملی، مبلغ، تاریخ، و شناسهی ۱۶ رقمی.
تو سال ۱۴۰۴ دیگه هیچ چک دستی یا بدون ثبت تو صیاد، معتبر نیست.
یعنی اگه تو صیاد نباشه، بانک حتی یه قطره جوهر هم براش ارزش قائل نیست 😬
📌 این چک ممکنه برگشت بخوره، چون تضمینش با خود صادرکننده است، نه بانک.
⚖️ خلاصه تفاوتها به سبک آدمیزادی:
| ویژگی | چک تضمینی | چک صیادی |
|---|---|---|
| صادرکننده | بانک | هر شخص حقیقی یا حقوقی |
| پشتوانه پولی | پول نقد بلوکهشده در بانک | اعتبار صادرکننده (ممکنه بیپول باشه 😅) |
| احتمال برگشت | تقریباً صفر | نسبتاً بالا |
| قابلیت انتقال | نداره (فقط به ذینفع) | داره (البته با ثبت در صیاد) |
| ثبت در سامانه صیاد | معمولاً خودکار توسط بانک | باید توسط صادرکننده انجام بشه |
| هدف | پرداخت قطعی و مطمئن | انجام معاملات روزمره |
| سال ۱۴۰۴ وضعیت قانونی | معتبر، محدود به ذینفع | اجباری برای تمام چکها |
🤓 یه نکته مهم برای ۱۴۰۴:
بانک مرکزی توی دستورالعملهای سال ۱۴۰۳ اواخر اعلام کرد که از ۱۴۰۴ به بعد
تمام چکهای تضمینی هم باید شناسهی یکتای صیادی داشته باشن
یعنی حتی اون چکهای بانکیِ مطمئن هم تو سامانه ردگیری میشن.
پس در واقع تفاوتشون کمتر شده، ولی هنوز ماهیتشون فرق داره.
⚖️ قانون جدید چک تضمینی (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴)
بانک مرکزی اومده گفت:
آقا! از این به بعد، چک تضمینی مثل کارت شناسایی شخص حساب میشه.
یعنی فقط همون کسی که اسمش روشه، حق داره نقدش کنه.
یعنی چی؟ یعنی دیگه دوران چک در وجه حامل رسماً تموم شد ✅
اگه قبلاً یه نفر یه چک تضمینی میگرفت و بعد میداد به یکی دیگه (مثلاً بابت یه معاملهی جدید)،
الان دیگه نمیتونه.
بانک اصلاً پرداخت نمیکنه، چون اسم صاحب جدید تو سامانه نیست.
🚫 محدودیتهای اصلی برای انتقال چک تضمینی (طبق قانون جدید بانک مرکزی):
۱. ❌ انتقال به غیر ممنوعه
- هر چک تضمینی فقط باید در وجه یک نفر مشخص صادر بشه.
- یعنی عبارتهایی مثل «در وجه حامل» یا «به حواله کرد» دیگه روی چک تضمینی نمینویسن.
- بانک موظفه از صدور این نوع چک (حامل یا قابل انتقال) جلوگیری کنه.
پس اگه اسم “رضا احمدی” روی چکه، تمومه! فقط خودش میتونه ببره بانک و نقد کنه.
۲. 💳 هویت ذینفع باید در سامانه ثبت بشه
تو قانون جدید، همهچیز زیر نظر سامانه صیاد پیش میره.
یعنی هر چک تضمینی هم یه شناسهی یکتا داره (۱۶ رقمی).
بانک فقط اگه اون شناسه و کد ملی گیرنده با هم بخونن، وجه رو واریز میکنه.
در غیر اینصورت خطا میزنه و میگه: «غیرمجاز برای وصول».
۳. 📜 پشتنویسی یا امضا برای انتقال بیاثر شده
قبلاً طرف میتونست پشت چک رو امضا کنه و بده به یکی دیگه.
اما از اواخر ۱۴۰۳ و طبق دستورالعملهای ۱۴۰۴،
پشتنویسی دیگه اعتبار حقوقی نداره.
یعنی اگه حتی ده نفر پشتش امضا کنن، باز بانک فقط به ذینفع اصلی ثبتشده پول رو میده.
۴. ⏱️ مهلت یکماهه برای وصول
هنوزم طبق مادهی ۶ «دستورالعمل چک تضمینی بانک مرکزی»،
این نوع چک فقط تا یک ماه بعد از تاریخ صدور قابل وصوله.
بعدش، اگر نقد نشه، خود بانک باید وجه رو به حساب صادرکننده برگردونه.
(یعنی انتقال یا استفادهی دیرهنگام = صفر احتمال پرداخت)
۵. ✉️ استعلام الزامی قبل از پذیرش
بانک مرکزی صراحتاً گفته:
هیچ شخصی نباید چک تضمینیای رو بپذیره، بدون اینکه شناسهاش رو تو سامانه صیاد استعلام کنه.
چون ممکنه چک جعلی باشه یا ابطال شده باشه.
💬 نتیجه به زبان آدمیزاد:
از سال ۱۴۰۴ به بعد، چک تضمینی دیگه مثل یه «کارتبانک به نام ذینفع» حساب میشه.
بده به یکی دیگه؟ نمیگیره.
پشتش رو امضا کن؟ فایده نداره.
اسم فرق کنه؟ پرداخت نمیشه.
یعنی خلاصهش →
قابل انتقال = نه! قابل اعتماد = بله!
یه مثال دمدستی:
فرض کن یه چک تضمینی داری به اسم “نیما سلامی”.
میخوای بدی به “مهدی علیپور” چون معامله کردی.
مهدی میره بانک ملی، میگه میخوام نقدش کنم.
بانک میزنه سیستم، میگه: آقا جان! ذینفع ما نیماست، نه شما.
تموم شد، بدون ثبت رسمی، پرداخت نداره.
نیما اگه خواستی، میتونم همین متن رو برات تبدیل کنم به یه مقالهی وبلاگی سئویی،
با تیترهایی مثل
«قانون جدید بانک مرکزی درباره انتقال چک تضمینی در سال ۱۴۰۴»
و «آیا چک تضمینی قابل انتقال است؟»
که با قالب وردپرسی آماده انتشار باشه.
این تیپ محتوا تو سرچ “قانون جدید چک تضمینی” راحت تا صفحه یک بالا میره 🚀
💥 ابطال چک تضمینشده یعنی چی؟
کلمهی “ابطال” تو این فضا یعنی:
صادرکننده (یعنی کسی که پول رو از حساب خودش داده و بانک چک تضمینی صادر کرده) بخواد اون چک رو باطل کنه تا پولش برگرده به حساب خودش، مشروط به اینکه هنوز به ذینفع تحویل داده نشده باشه یا به بانک ارائه نشده باشه.
📎 پس نکته اول: تا وقتی چک به دست گیرنده نرسیده یا هنوز به بانک برای وصول نرفته، ابطال ممکنه.
به محض اینکه تحویل داده شد = دیگه آب که از سر گذشت 😬
🧾 مراحل ابطال چک تضمینی (طبق دستورالعمل بانک مرکزی 1403 ):
۱. مراجعه به بانک صادرکننده
صادرکننده باید فقط به همون بانکی که چک ازش گرفته شده مراجعه کنه (هر شعبهای از اون بانک قابل قبوله، ولی امنتره بری همون شعبه صدور).
همراه داشته باش:
- اصل رسید صدور چک تضمینی (اون برگهی مخصوص که بانک بهت داده)
- کارت ملی
- برگه چک (اگه هنوز دست خودته و تحویل ندادی)
۲. بررسی وضعیت توسط بانک
بانک اول میره تو سامانه صیاد یا سیستم چک تضمینی خودش و بررسی میکنه که:
- آیا چک وصول شده یا نه؟
- آیا ذینفع درخواست پرداخت داده یا نه؟
اگه هنوز چک وارد چرخهی پرداخت نشده باشه،
بانک مجاز میشه اون چکو باطل کنه (اصطلاحاً “Void” کنه).
۳. ثبت درخواست ابطال
بانک یه فرم مخصوص داره به اسم something like “فرم درخواست ابطال چک تضمینی بانکی”.
توش امضا میکنی و رسماً درخواست پسگیری وجه رو میدی.
۴. بازگشت وجه به حساب صادرکننده
بعد از تأیید و ثبت در سامانه، بانک وجه بلوکهشده رو به همون حساب مبدا صادرکننده برمیگردونه.
ولی دقت کن:
بازگشت وجه فقط به همون حساب صادرکننده مجازه، نه کس دیگه!
مثل انتقال کارتبهکارت نیست که بگی “بریز به حساب برادرم”.
⚠️ شرایط ویژه / محدودیتها:
| وضعیت | نتیجه |
|---|---|
| چک هنوز تحویل ذینفع نشده | قابل ابطال ✅ |
| چک تحویل داده شده ولی وصول نشده | فقط با بازگرداندن اصل چک به بانک قابل ابطال ✅ |
| چک مفقود شده | نیاز به اعلام مفقودی و ثبت صورتمجلس قضایی داره ⚖️ |
| چک قبلاً وصول یا ابطال در سامانه ثبت نشده | غیرقابل ابطال 🚫 |
| بعد از گذشت یک ماه از صدور | بهصورت خودکار وجه به حساب صادرکننده برمیگردد ⏳ |
🧠 چند نکتهی ریز ولی کلیدی:
- اگه چک تضمینی گم بشه و هنوز وصول نشده باشه، صادرکننده میتونه با ارائه تعهدنامه رسمی (تعهد پرداخت در صورت پیدا شدن چک) و گزارش انتظامی، درخواست ابطال بده.
- بانک تا وقتی مطمئن نشه که چک به گیرنده نرسیده، ابطالش نمیکنه.
- تو سامانه صیاد، بعد از ابطال، شناسهی چک به حالت «ابطالشده» درمیاد. این وضعیت برای همه (بانک، ذینفع، استعلامگیرنده) قابل مشاهدهست.
خلاصه که چک تضمینی درواقع مثل یه قول قطعی از طرف بانکه. یعنی پول اون چک، همون لحظه بلوکه میشه و دیگه خیالت راحته که اگه دادی به کسی، پولش برنمیگرده سمت تو. فقط بدون که طبق قانون جدید بانک مرکزی (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴)، این چک دیگه نه قابل انتقاله، نه قابل «در وجه حامل» صادر کردن. فقط خود اون کسی که اسمش روشه، میتونه نقدش کنه.
از طرفی، اگه هنوز به کسی ندادی یا استفاده نشده، میتونی ابطالش کنی و وجهش برمیگرده به حسابت. اما به شرط اینکه هنوز چک به بانک برای وصول تحویل نشده باشه.
چک تضمینی توی معاملههای بزرگ — مثل خرید خونه، ماشین یا حتی اجاره — یه جور سپر امن حساب میشه. موجر (صاحبخونه) خیالش از پرداخت راحته، مستأجر هم خوشحسابتر به نظر میاد.
فقط حواست باشه 📅 اعتبارش یه ماهه، بعد از اون بانک خودش مبلغ رو برمیگردونه به حساب صادرکننده.
💬 یه حرف دوستانه هم آخرش:
مدیریت این چکها، مخصوصاً وقتی چند تا معامله یا ضمانت داری، میتونه گیجکننده باشه.
برای اینکه بدونی کدوم چک هنوز فعاله، کدوم ابطاله یا مهلتش داره تموم میشه،
بهتره از یه ابزار جمعوجور و دقیق استفاده کنی — مثل « برنامه مدیریت چک های صیادی چک من».
📱 «چک من» واسه این ساخته شده که بدونی دقیقاً هر چک کجای کاره، کی باید نقدش کنی، کی باید پیگیری بشه، و دیگه اون لحظه استرسی که دنبال یه چک گمشده میگردی، نداشته باشی.
یه جور مدیر مالی کوچیک که نمیذاره فراموشکاری، باعث ضرر بشه 💪
